Kaflar
21.) 12. september
Kæra systir,
Það hefur losnað um ísinn og mennirnir hafa tekið gleði sína á ný. Þeir vita að ég mun efna loforð mitt við þá. Þeir vita að við munum nú stefna heim á leið. En það eru mér ákveðin vonbrigði að gefa drauma mína upp á bátinn. Ég fór niður í káetu Frankensteins og sagði honum tíðindin. Hann settist upp í rúminu og sagði: „Þú ætlar þá að snúa við?“
„Já, ég verð að gera það,“ svaraði ég. „Ég hef gefið mönnum mínum loforð um að gera það.“
„Ágætt,“ svaraði Frankenstein. „Þú ferð í friði og snýrð aftur til Englands. Getur lifað lífinu þar laus við alla neikvæða drauma. Það getur verið gott að eiga drauma og þrár en þegar draumarnir eru öðrum til skaða, þá missa þeir gildi sitt. Ég átti mér draum að skapa nýtt líf en nú veit ég að það er ekki okkar mannanna að ákveða slíkt.“
Hann tók þétt í hönd mína og sagði svo: „Ég óska þér alls hins besta, Walton. Guð haldi verndarhendi sinni yfir þér á ferð þinni heim, en ég get ekki farið með þér. Ég verð að finna og drepa skrímslið. Ég er enn ofurlítið máttfarinn en guð mun gefa mér styrk til að ljúka verkinu. Skrímslið má ekki lifa.“
Um leið og Frankenstein sagði þetta reyndi hann að rísa á fætur en var of veikburða til þess. Hann féll aftur á rúmið og í yfirlið. Eitt augnablik hélt ég að hann hefði dáið. En stuttu síðar opnaði hann augun á ný.
„Ég er hræddur um að ég eigi ekki langt eftir,“ sagði hann. „Það kvelur mig að vita af skrímslinu á lífi. Ég hef farið yfir allt sem ég gerði og finnst ég ekki hafa gert neitt rangt. Ég gerði þetta allt í góðum tilgangi. Ég sá fyrir mér að þetta kæmi mannkyninu til góða.
Vissulega hljóp ég á brott og skildi sköpunarverk mitt eitt eftir. En ég réð ekki við mig þegar ég sá hvernig það leit út. Og ég trúi að ég hafi gert rétt þegar ég neitaði að skapa því félaga. Þrjóturinn hafði sýnt sitt rétta innræti. Hann hafði drepið Vilhjálm og orðið valdur að dauða Járngerðar. Hann var til alls líklegur. Og ef skepnur eins og hann kæmu til með að fjölga sér þá væri voðinn vís.
Ég vildi að ég gæti beðið þig og ykkur að elta uppi þessa ókind en ég get ekki gert það. Þið hafið ykkar eigin líf að lifa. En ef þú skyldir rekast á ókindina dreptu hana þá fyrir mig. Ekki hika eitt augnablik. En nú.....“
Hér fjaraði rödd hans út og hann lagðist aftur í rúmið. Ég tók í hönd hans og þrýsti hana og hann reyndi að þrýsta móti. Síðan kipptist hann aðeins við og svo var hann alveg kyrr. Í fyrsta sinn frá því ég hitti hann sá ég nú friðsælt bros leika um varir hans. Viktor Frankenstein var dáinn.
En nú verð ég að hætta að skrifa því ég heyri eitthvað. Það er eins og rödd í manni en þó ekki. Ég verð að sjá hvað er að gerast. Ég mun ljúka bréfinu þegar ég kem aftur! .....
Guð minn góður. Þú mundir ekki trúa því sem ég sá rétt í þessu. Ég verð að skrifa það. Hugur minn nær ekki utan um þetta. Hljóðin sem ég heyrði komu frá káetu Frankensteins. Ég gekk inn í káetuna og sá risavaxna veru standa yfir líki hans. Ég væri að skrökva ef ég segði að þetta væri maður. Hljóðin sem ég heyrði komu frá barka skepnunnar. Hún var með svart slitið sítt hár sem huldi andlitið. Önnur höndin teygði sig í átt til Frankensteins eins og hún vildi snerta hann. Höndin var gul og hrukkótt eins og hönd múmíu.
Þetta var sköpunarverk Frankensteins. Á því leikur enginn vafi. Það heyrði mig koma inn og sneri sér að mér. Aldrei á ævi minni hef ég séð þvílíkt andlit. Ég á ekki orð til að lýsa því hversu afmyndað og ógeðslegt það var. Ég varð að líta undan. Ég óttaðist að skepnan myndi fara svo ég sagði hátt og skýrt: „Ekki fara.“ Skepnan leit undrandi á mig. Síðan leit hún aftur á skapara sinn, settist við flet hans og veitti mér enga frekari athygli. „Ég hef líka drepið hann,“ stundi skepnan upp. „Þar með er þessu lokið.“ Hún hallaði sér yfir lík Frankensteins og sagði: „Ég bið þig að fyrirgefa mér. Fyrirgefðu mér alla þá ógæfu sem ég bakaði þér.“ Síðan bætti hún við með rödd fullri af depurð: „En þú heyrir ekki til mín núna.“ Og það var eins og skrímslið brysti í grát. Ég leit á þetta skrímsli og fann næstum því til með því. Þá mundi ég hvað Frankenstein hafði sagt. En mér varð líka hugsað til allra þeirra mannslífa sem skrímslið hafði á samviskunni. Auðvitað óttaðist ég skrímslið, en ég varð samt að segja það sem mér bjó í brjósti. „Það hjálpar ekki þótt þú iðrist þess sem þú hefur gert,“ sagði ég. „Þú hefðir átt að hugsa um það áður en þú tókst saklaust fólk af lífi. Ef ekki væri vegna þinnar illsku væri Frankenstein enn á lífi.“ „Heldur þú virkilega að ég hafi viljað vera vondur,“ svaraði skrímslið. „Heldur þú að neyðaróp Hinriks hafi veitt mér einhverja ánægju? Ég er góð persóna, gerð til að elska en ekki hata! Þegar Frankenstein drap konu mína varð ég vitstola af sorg og angist. Ég vildi að Frankenstein fengi að kynnast viðlíka óhamingju og hann hafði valdið mér. Þess vegna varð ég að drepa Hinrik. Ég gat ekki haldið aftur af mér. En þegar því var lokið og ég kom til sjálfs mín þá hataði ég sjálfan mig fyrir það sem ég hafði gert. Ég fór í kjölfarið aftur til Sviss þar sem ég ætlaði að lifa í skógunum og forðast allt samneyti við aðra. Og ef einhverjir yrðu á vegi mínum ætlaði ég að reynast þeim vel. Þá frétti ég að Frankenstein væri í þann veginn að ganga í hjónaband. Hvernig vogaði hann sér að ætla að höndla hamingjuna á meðan ég þyrfti að dúsa einn og óhamingjusamur við ömurlegar aðstæður. Þá helltist brjálsemin aftur yfir mig og ég gat ekki stöðvað það. Gerir þú þér nokkra grein fyrir þeirri angist sem það olli mér að drepa Elísabetu? Ég heyri enn öskur hennar.
En ég var eins satan brottrekinn úr Paradís. Hið illa var minn eini fylgifiskur. Já og ég naut þess að láta Frankenstein eltast við mig, að leiða hann í ógöngur, að skilja eftir vísbendingar sem hann gæti fylgt. Ég hló þrátt fyrir ísinn og frostið. Þótt það kveldi mig þá kveldi það hann miklu meira. En nú þegar hann er dauður hefur allt breyst. Hlutverki mínu er lokið og ég hef aftur fundið sjálfan mig. Þú veist ekki hve ég iðrast alls þess sem ég hef gert. En það er of seint að iðrast. Ég vildi óska þess að ég gæti sagt honum hvað ég sé eftir öllu, en nú mun ég aldrei geta það.“
Ég leit á þennan óskapnað fyrir framan mig og minntist þess sem Frankenstein hafði sagt: að það væri ekkert að marka það sem hann segði.
„Lygari!“ æpti ég. „Þú ert bara leiður yfir því að þessu skuli vera lokið. Að þú getir ekki kvalið Frankenstein lengur. Að hann hafi loks fundið sinn frið. Það er allt sem þú saknar.“
„Ég veit að þú heldur það,“ svaraði skepnan, „en þú hefur einungis heyrt söguna með orðum hans. Já, ég eyðilagði drauma hans og allt hans líf. En mér leið ekkert betur við það. Það lét mér aðeins líða enn verr. Ég bað hann ekki um að skapa mig. Og hann skapaði mig svo ljótan og hryllilegan að enginn gat horft á mig án þess að fyllast skelfingu. Bað ég um það? Ég var alltaf að vona að ég fyndi einhvern sem liti framhjá útliti mínu. Sem sæi mig eins og ég raunverulega er. Ég þráði að einhver elskaði mig. Skapari minn gerði það ekki. Ég bað hann bara að skapa mér konu, að skapa mér félaga. Ég hefði farið burt með henni og ekki ónáðað nokkurn mann framar. Við hefðum haldið okkur út af fyrir okkur í einhverjum skógum þar sem enginn fyndi okkur. Ég hefði þá haft einhvern til að elska og sem jafnframt mundi elska mig. En það brást. Frankenstein sá til þess. Já, hann kallaði mig skrímsli en hver er hið raunverulega skrímsli í þessari sögu?
Ég bjargaði stúlku frá drukknun og einhver henni nákominn særði mig skotsári og vildi drepa mig. Er hann þá ekki skrímsli? Frankenstein bjó mig til og svo skildi hann mig eftir einan. Hann skapaði mér líf án vina og ástar. Er hann ekki skrímsli fyrir að gera það?
Lífið sem ég varð að lifa gerði mig sturlaðan og í æði mínu framdi ég morð. En jafnvel nú sakna ég Frankensteins því ég er ekki bara uppfullur af illsku. Ég er það sem Frankenstein og heimurinn gerðu úr mér.“ Ég leit á hann og hugleiddi hvort ég ætti að gera það sem Frankenstein hafði sagt mér að gera. Ætti ég að drepa þetta fyrirbæri áður en það fengi færi á að skaða fleiri? En hvernig átti ég að gera það? Ég var ekki með neina byssu á mér, hníf eða sverð og ég vissi að hann var sterkur og gæti drepið mig á augabragði ef hann vildi. Það var eins og hann læsi hugsanir mínar. „Hafðu engar áhyggjur,“ sagði hann. „Öll illska er horfin úr mér. Þeim kafla er lokið í lífi mínu. Það mun enginn týna lífinu framar af mínum völdum. Nú er komið að leiðarlokum hjá mér og ég mun sjá til þess sjálfur. Ég kom á þetta skip á ísjaka og hann liggur enn upp við skipið. Hann mun svo innan skamms fljóta burt út á grimmt íshafið og ég á honum. Þar mun ég deyja eins og ég hef lifað. Einn og yfirgefinn, án vinar, án nokkurs sem elskar mig. Hataður af öllum.“ Hér leit hann niður á lík Frankensteins og sagði lágum rómi: „Vertu sæll, skapari minn. Ég gerði líf þitt þér óbærilegt, en það var þó ekkert í líkingu við það helvíti sem ég þurfti að ganga í gegnum.“ Að þessum orðum sögðum reif hann upp glugga káetunnar og stökk út án þess að ég fengi nokkuð gert. Hann lenti á ísjakanum og ýtti honum frá skipinu og var á augabragði borinn af öldunum út í kuldann og myrkrið.
Þetta var sköpunarverk Frankensteins. Á því leikur enginn vafi. Það heyrði mig koma inn og sneri sér að mér. Aldrei á ævi minni hef ég séð þvílíkt andlit. Ég á ekki orð til að lýsa því hversu afmyndað og ógeðslegt það var. Ég varð að líta undan. Ég óttaðist að skepnan myndi fara svo ég sagði hátt og skýrt: „Ekki fara.“ Skepnan leit undrandi á mig. Síðan leit hún aftur á skapara sinn, settist við flet hans og veitti mér enga frekari athygli. „Ég hef líka drepið hann,“ stundi skepnan upp. „Þar með er þessu lokið.“ Hún hallaði sér yfir lík Frankensteins og sagði: „Ég bið þig að fyrirgefa mér. Fyrirgefðu mér alla þá ógæfu sem ég bakaði þér.“ Síðan bætti hún við með rödd fullri af depurð: „En þú heyrir ekki til mín núna.“ Og það var eins og skrímslið brysti í grát. Ég leit á þetta skrímsli og fann næstum því til með því. Þá mundi ég hvað Frankenstein hafði sagt. En mér varð líka hugsað til allra þeirra mannslífa sem skrímslið hafði á samviskunni. Auðvitað óttaðist ég skrímslið, en ég varð samt að segja það sem mér bjó í brjósti. „Það hjálpar ekki þótt þú iðrist þess sem þú hefur gert,“ sagði ég. „Þú hefðir átt að hugsa um það áður en þú tókst saklaust fólk af lífi. Ef ekki væri vegna þinnar illsku væri Frankenstein enn á lífi.“ „Heldur þú virkilega að ég hafi viljað vera vondur,“ svaraði skrímslið. „Heldur þú að neyðaróp Hinriks hafi veitt mér einhverja ánægju? Ég er góð persóna, gerð til að elska en ekki hata! Þegar Frankenstein drap konu mína varð ég vitstola af sorg og angist. Ég vildi að Frankenstein fengi að kynnast viðlíka óhamingju og hann hafði valdið mér. Þess vegna varð ég að drepa Hinrik. Ég gat ekki haldið aftur af mér. En þegar því var lokið og ég kom til sjálfs mín þá hataði ég sjálfan mig fyrir það sem ég hafði gert. Ég fór í kjölfarið aftur til Sviss þar sem ég ætlaði að lifa í skógunum og forðast allt samneyti við aðra. Og ef einhverjir yrðu á vegi mínum ætlaði ég að reynast þeim vel. Þá frétti ég að Frankenstein væri í þann veginn að ganga í hjónaband. Hvernig vogaði hann sér að ætla að höndla hamingjuna á meðan ég þyrfti að dúsa einn og óhamingjusamur við ömurlegar aðstæður. Þá helltist brjálsemin aftur yfir mig og ég gat ekki stöðvað það. Gerir þú þér nokkra grein fyrir þeirri angist sem það olli mér að drepa Elísabetu? Ég heyri enn öskur hennar.
En ég var eins satan brottrekinn úr Paradís. Hið illa var minn eini fylgifiskur. Já og ég naut þess að láta Frankenstein eltast við mig, að leiða hann í ógöngur, að skilja eftir vísbendingar sem hann gæti fylgt. Ég hló þrátt fyrir ísinn og frostið. Þótt það kveldi mig þá kveldi það hann miklu meira. En nú þegar hann er dauður hefur allt breyst. Hlutverki mínu er lokið og ég hef aftur fundið sjálfan mig. Þú veist ekki hve ég iðrast alls þess sem ég hef gert. En það er of seint að iðrast. Ég vildi óska þess að ég gæti sagt honum hvað ég sé eftir öllu, en nú mun ég aldrei geta það.“
Ég leit á þennan óskapnað fyrir framan mig og minntist þess sem Frankenstein hafði sagt: að það væri ekkert að marka það sem hann segði.
Lífið sem ég varð að lifa gerði mig sturlaðan og í æði mínu framdi ég morð. En jafnvel nú sakna ég Frankensteins því ég er ekki bara uppfullur af illsku. Ég er það sem Frankenstein og heimurinn gerðu úr mér.“ Ég leit á hann og hugleiddi hvort ég ætti að gera það sem Frankenstein hafði sagt mér að gera. Ætti ég að drepa þetta fyrirbæri áður en það fengi færi á að skaða fleiri? En hvernig átti ég að gera það? Ég var ekki með neina byssu á mér, hníf eða sverð og ég vissi að hann var sterkur og gæti drepið mig á augabragði ef hann vildi. Það var eins og hann læsi hugsanir mínar. „Hafðu engar áhyggjur,“ sagði hann. „Öll illska er horfin úr mér. Þeim kafla er lokið í lífi mínu. Það mun enginn týna lífinu framar af mínum völdum. Nú er komið að leiðarlokum hjá mér og ég mun sjá til þess sjálfur. Ég kom á þetta skip á ísjaka og hann liggur enn upp við skipið. Hann mun svo innan skamms fljóta burt út á grimmt íshafið og ég á honum. Þar mun ég deyja eins og ég hef lifað. Einn og yfirgefinn, án vinar, án nokkurs sem elskar mig. Hataður af öllum.“ Hér leit hann niður á lík Frankensteins og sagði lágum rómi: „Vertu sæll, skapari minn. Ég gerði líf þitt þér óbærilegt, en það var þó ekkert í líkingu við það helvíti sem ég þurfti að ganga í gegnum.“ Að þessum orðum sögðum reif hann upp glugga káetunnar og stökk út án þess að ég fengi nokkuð gert. Hann lenti á ísjakanum og ýtti honum frá skipinu og var á augabragði borinn af öldunum út í kuldann og myrkrið.
