Kaflar

1929: Kreppan mikla

Skömmu eftir fyrri heimsstyrjöldina varð mikill uppgangur í Bandaríkjunum. Framleiðsla jókst og efnahagur batnaði. Venjulegt fólk fór að versla með hlutabréf á árunum 1927-1929 og græddi allt að 50-100% árlega á kaupunum. 
Haustið 1929 fór að bera á minnkandi eftirspurn eftir vörum, og fólk sá fram á hrun fyrirtækja. Þann 24. október vildu allir selja hlutabréf en enginn kaupa og þá hrundi verð á hlutabréfum. Var þessi dagur kallaður „fimmtudagurinn svarti“.  Til að stoppa þetta reyndu forystumenn í fjármálalífinu að kaupa upp hlutabréf og róaði það markaðinn. En það var lognið á undan storminum því 29. október gerðist það sama en nú voru engir til að kaupa. Fjöldi manns missti þar aleigu sína. Hefur sá dagur verið kallaður „svarti þriðjudagurinn“. 
Í kjölfarið minnkaði eftirspurn eftir vörum, og fjöldi fólks missti vinnuna. Á árunum 1929-33 hrapaði meðalgengi hlutabréfa úr 216 í 42. 
Kreppan mikla barst út um allan heim, og það tók þjóðir mörg ár að vinna sig út úr henni. 
Á Íslandi varð kreppunnar vart ári eftir að hún skall á í Bandaríkjunum, en þá varð mikið verðfall á íslenskum útflutningsvörum. Atvinnuleysi jókst mikið og mörg hundruð Reykvíkingar misstu vinnuna.

Gagnvirk æfing (fjölvalsspurningar)

Ert þú tilbúin(n)?

Spurningar

1. Hvað batnaði í Bandaríkjunum skömmu eftir fyrri heimsstyrjöldina?
2. Á hverju högnuðust Bandaríkjamenn á árunum 1927-1929?
3. Af hverju sá fólk fram á hrun fyrirtækja haustið 1929?
4. Hvað hefur 29. október 1929 verið kallaður?
5. Hvaða áhrif hafði verðhrun hlutabréfa á afkomu fólks?
6. Hvað féll meðalgengi hlutabréfa mikið á árunum 1929-1933?