Kaflar

19. Þróun mannsandans 2

Í alfræðiritinu Britannicu er þróun manna rakin út frá nokkrum lykiluppgötvunum sem segja má að hafi haft umtalsverðar breytingar í för með sér fyrir mannkynið. Rétt er að taka það fram að þó svo að þetta séu þær uppgötvanir sem þeir hjá alfræðiritinu telji að mestum breytingum hafi valdið er sjálfsagt að hafa aðra skoðun á því.

1300 f.Kr.: Járn

Í kringum árið 1300 f.Kr. kynntust menn járni og má segja að það hafi leyst brons af hólmi. Járn var bæði ódýrara og harðara en brons, auk þess sem auðveldara var að verða sér úti um það.

850 eftir Krist: Byssupúður

Talið er að byssupúðrið hafi verið fundið upp í Kína í kringum árið 850 e.Kr. Þekkingin barst ekki til Evrópu fyrr en á þrettándu öld.

950: Vindmyllur

Það áttu eftir að líða um 5000 ár frá því að menn fundu upp segl til að knýja skip áfram og þangað til að menn fundu upp vindmyllur. Mun það hafa verið í Persíu.

1044: Áttavitinn

Hvenær áttavitinn var fundinn upp er ekki vitað nákvæmlega, en á hann er fyrst minnst í kínverskri bók frá árinu 1044. Þar segir að hermenn hafi náð að finna rétta leið að áfangastað með því að nota segulhlaðna stöng í líki fisks sem flaut í vatnsskál.

1250–1300: Klukkan

Stundaglös og vatnsúr höfðu verið til í aldir, en fyrsta sjálfvirka klukkan varð til í Evrópu á þrettándu öldinni. Slíkar klukkur voru fyrst notaðar í kirkjum og klaustrum til að athafnir þar gætu verið haldnar á réttum tíma.

1455: Bylting í prentun

Um miðja 15. öld fann Jóhann Gutenberg upp nýja leið til að prenta bækur mun hraðar og skilvirkar en áður hafði verið mögulegt. Með þeirri tækni komust bækur loks í hendur almennings og ollu því sem kallað hefur verið upplýsingasprenging, fyrst í Evrópu og síðan í heiminum. Fyrsta bókin sem prentuð var með þessari tækni var biblían.

1765: Gufuvélin

Árið 1765 kom James Watt fram með umbætur á þeim gufuknúnu vélum sem þá höfðu verið hannaðar og olli það straumhvörfum í notkun þeirra. Má segja að gufuvélin hafi verið grunnurinn að iðnbyltingunni sem varð í kjölfarið.

Gagnvirk æfing (fjölvalsspurningar)

Ert þú tilbúin(n)?

Spurningar

1. Hvað leysti brons af hólmi?
2. Af hverju var járn betra en brons?
3. Hvar mun byssupúðrið hafa orðið til?
4. Hvenær hófu menn að nota vindmyllur?
5. Hvar var áttavitinn fyrst nefndur?
6. Hvar voru klukkur fyrst notaðar?
7. Hvað breyttist með uppgötvun Jóhanns Gutenbergs?
8. Grunnurinn að hverju var gufuvélin?