Gilgameskviða er elsta þekkta skáldverk heims. Hún virðist eiga uppruna sinn í Súmer í Mesópótamíu á tímabilinu frá 2100 til 1800 fyrir Krist. Kviðan varðveittist á leirtöflum skrifuðum með fleygrúnum en síðar var babýlónsk útgáfa gerð af henni á 13. til 11. öld fyrir Krist.

Þrátt fyrir háan aldur kviðunnar er þar fjallað um efni sem á enn fullt erindi við okkur í dag: vináttuna, dauðann, meðferð valds, óttann og leitina að merkingu lífsins.

Söguhetjan Gilgames var konungur í borginni Úrúk. Í kviðunni er honum lýst sem harðbrjósta manni sem misnotaði vald sitt og olli þegnum sínum þjáningum. Til að stilla skapsmuni hans og fá hann til að koma betur fram við þegna sína sendu guðirnir honum verðugan óvin, hinn villta mann Enkídu. Upphaflega berjast þeir en úr átökum þeirra sprettur ein sterkasta vinátta bókmenntanna.

Saman leggja þeir upp í hetjulegar ferðir, sigra skrímslið Humbaba í Sederlundinum og drepa himnanautin sem gyðjan Ístar sendir yfir Úrúk. Þetta verður til þess að guðirnir reiðast og Enkídu er dæmdur til að deyja. Dauði vinarins skelfir Gilgames svo djúpt að hann leggst í ferðalag um heiminn til að finna lækningu við dauðanum.

Gilgames leitar uppi Utnapísjtím, mann sem lifði af flóðið forna. Hann lærir af honum um viðkvæmni mannlegs lífs og óumflýjanleika dauðans. Hann gerir sér loks grein fyrir því að eilífðin tilheyrir aðeins guðunum. Í kjölfarið snýr hann heim, vitrari og auðmýkri, og kennir að sönn eilífð felist í verkum manns og þeirri arfleifð sem hann skapar.

Gilgameskviða hefur haft djúp áhrif á bókmenntir og trúarhugmyndir síðari tíma. Í henni birtast fyrstu þekktu heimildir um heimsflóð eins og segir síðar frá í Biblíunni.

Kviðan minnir okkur á að jafnvel hinir sterkustu menn þurfa einhvern tíma að standa andspænis dauðanum — og að merking lífsins sé fólgin í því hvernig við lifum frekar en hversu lengi.

Kviðan kom út á íslensku í stórgóðri þýðingu Stefáns Steinssonar árið 2021.