Akhenaten, sem uppi var á 14. öld f.Kr. (um 1353–1336 f.Kr.), var einn umdeildasti og áhrifamesti faraó í sögu Egyptalands. Hann fæddist sem Amenhótep fjórði, en eftir að hann tók við hásætinu af föður sínum, Amenhótep þriðja, gerði hann róttækar breytingar bæði í trúar- og menningarlegu tilliti sem umbreyttu egypsku samfélagi á fáum árum. Mestu umróti olli sú ákvörðun hans að koma á eingyðistrú, þ.e. að sólarguðinn Aton yrði einn guð. Í kjölfarið breytti hann nafni sínu í Akhenaten til heiðurs hinum eina sanna guði.

Þessar trúarbreytingar urðu að meginstefnu hans. Hann flutti höfuðborgina frá Þebu til nýrrar borgar, Akhetaton (nú Amarna), sem hann lét byggja frá grunni. Þar kom hann sér upp konungshöll, hofum og stjórnsýslu sem öll miðuðu að því að dýrka Aton. Í stað hefðbundinnar egypskrar fjölgyðistrúar lagði hann áherslu á einfaldari trú sem snerist um beina, persónulega tengingu konungs og Atons.

Á valdatíma Akhenatens tók listin stórt stökk frá því sem verið hafði. Listaverk frá þessum tíma sýnir faraóinn, drottningu hans Nefertítí og dætur þeirra sex í allt öðru ljósi en fyrri list hafði sýnt leiðtoga. Verkin voru nú persónulegri, hlýrri, með mýkri hreyfingu og raunsærri líkamsdráttum en áður hafði tíðkast. Akhenaten sjálfur er oft sýndur með langa andlitsdrætti, breiðar mjaðmir og mjóar axlir, sem hefur vakið miklar vangaveltur um hvort þetta sé táknrænn stíll eða endurspegli raunverulega útlitshætti.

Umbætur Akhenatens ollu þó mikilli óánægju meðal presta, enda veikti þetta vald þeirra og truflaði rótgróna trúariðkun. Eftir dauða hans féll allt í gamla farið, hinni fornu trú var hampað og nafni Akhenatens og verkum víða eytt úr opinberum skrám. Tútankamon, sonur hans og eftirmaður, endurreisti guði Þebu og yfirgaf Amarna.

Þrátt fyrir skammvinn áhrif hefur Akhenaten heillað fornleifafræðinga og aðra sagnfræðinga. Það hefur þurft mikið hugrekki og áræði til að snúa svona gegn ríkjandi hugmyndum eins og hann gerði.